Płyn chłodniczy to trzeci, obok oleju silnikowego i przekładniowego, najważniejszy płyn eksploatacyjny, wykorzystywany w samochodzie. Zadaniem płynu chłodniczego jest utrzymanie odpowiedniej temperatury silnika, która pozwala na osiągnięcie właściwych parametrów pracy jednostki napędowej. Niedobór płynu chłodniczego może doprowadzić do przegrzania i zatarcia silnika. Jak bezpiecznie uzupełniać poziom płynu chłodniczego? Jak dobierać płyn chłodniczy do samochodu? Jak wymienić płyn chłodniczy? Jak sprawdzić, czy płyn wycieka i czego może to być objawem?

Płyn chłodniczy to ciecz robocza o określonych właściwościach chemicznych, która krąży w układzie chłodniczym. Zadaniem układu chłodniczego jest utrzymanie optymalnej temperatury silnika i odprowadzanie nadmiernych ilości ciepła, powstających przy jego pracy. Aby zapewnić optymalne warunki pracy dla silnika, płyn chłodniczy w starszych samochodach osiąga temperaturę od 85 do 95 st. C, a w najnowszych konstrukcjach nawet 115 st. C. Taka temperatura pozwala na zminimalizowanie zużycia mechanicznych elementów silnika, poza tym daje silnikowi możliwość osiągnięcia maksymalnych osiągów przy jak najniższym spalaniu. Zbyt mała ilość płynu chłodniczego w układzie (nie wspominając o całkowitym jego braku) jest powodem przegrzania silnika, który może doprowadzić do jego zatarcia. Dlatego tak ważne jest kontrolowanie jego poziomu.

Płyn chłodniczy pełni też dodatkowe role – chroni elementy metalowe (w tym chłodnicę oraz nagrzewnicę) przed korozją i przed odkładaniem się w nich kamienia kotłowego.

Płyn chłodniczy – z czego się składa? Gdzie krąży w układzie chłodniczym? 

Skład płynów chłodniczych różni się w zależności od strefy klimatycznej, w której mają być one używane. W Europie stosuje się gotowe płyny chłodnicze, które najczęściej składają się w 50% z wody zdemineralizowanej, w 49% z glikolu etylenowego (alkoholu polihydroksylowego) lub propylenowego, a w mniej niż 1 % ze środków chemicznych, służących do ochrony przed korozją, chroniących przed osadzaniem się kamienia kotłowego, stabilizujących, zapobiegających pienieniu, neutralizujących jony, nadających kolor itd.

Koncentraty płynów do chłodnic składają się w głównej mierze z glikolu i składników dodatkowych, za to zawierają minimalną ilość wody.

Gdzie krąży koncentrat chłodniczy w samochodzie?

Koncentrat jest wprawiany w ruch za pomocą pompy cieczy chłodzącej (zwanej też czasami pompą wody). Jest ona napędzana za pośrednictwem paska rozrządu albo łańcucha rozrządu (w zależności od zastosowanej technologii). Dopóki silnik jest zimny, płyn krąży po tzw. małym obiegu, który obejmuje tylko silnik i nagrzewnicę. Takie rozwiązanie sprawia, że płyn się znacznie szybciej nagrzewa, co pozwala na rozgrzanie oleju silnikowego i bloku silnika. Obecnie stosuje się też rozwiązania, które mają na celu podgrzanie płynu chłodniczego przed uruchomieniem silnika, co w czasie mrozów pozwala na uniknięcie zimnych rozruchów. To grzałki silnika i ogrzewanie postojowe (LINK). W silniku płyn porusza się w specjalnych kanałach metalowych, a na zewnątrz, w gumowych przewodach.

Kiedy płyn chłodniczy osiągnie odpowiednią temperaturę, termostat (urządzenie o bardzo prostej konstrukcji, umieszczone w układzie chłodniczym) otwiera się, kierując płyn chłodniczy do tzw. dużego obiegu. Teraz płyn krąży poprzez chłodnicę, która odbiera od niego niepotrzebne ciepło. Chłodnica chłodzona jest za pomocą pędu powietrza w czasie jazdy i dodatkowo za pomocą wentylatora elektrycznego, który uruchamia się w czasie jazdy w korku.

Jak dobrać płyn chłodniczy? Czy można mieszać płyny do chłodnic?

W sprzedaży znaleźć można trzy rodzaje cieczy do chłodnic – gotowe płyny, koncentraty płynów oraz wodę zdemineralizowaną albo destylowaną.

Przed wyborem płynu do chłodnic trzeba zapoznać się z instrukcją samochodu. Niektórzy producenci samochodów zalecają stosowanie w układach chłodniczych koncentratów określonych marek. Przed zastosowaniem trzeba je rozcieńczyć z wodą zdemineralizowaną w odpowiednich proporcjach (najczęściej pół na pół). Poza nimi kupić można też markowe (często znanych firm) oraz bezmarkowe koncentraty do chłodnic (często sprzedawane luzem z beczki), które również wymagają odpowiedniego rozcieńczenia.

Płyny gotowe można od razu stosować w układzie chłodniczym. Większość przeznaczona jest do stosowania przy każdym silniku, ale znaleźć można też produkty wyspecjalizowane, przeznaczone na przykład do nowoczesnych silników benzynowych i wysokoprężnych, osiągających wyższe temperatury robocze.

Na płynach i koncentratach musi znaleźć się informacja o tym, czy płyn jest uniwersalny, czyli można go stosować w układach z elementami z mosiądzu, aluminium albo miedzi, czy też jest przygotowany tylko do pracy z jednym rodzajem układu, na przykład aluminiowym. Chodzi tu przede wszystkim o ochronę elementów metalowych przed korozją.  

Płyny i koncentraty posiadają informację o tym, do jakiej maksymalnej temperatury nie zamarzają (np. do minus 35 st. C). Obecnie stosuje się płyny wielosezonowe, a zatem takie, które można wykorzystywać przez cały rok. Nie spotyka się już w sprzedaży płynów chłodniczych zimowych czy letnich.

Spójrzmy na kilka popularnych aut i na to, jakie płyny powinny być w nich stosowane, zgodnie z zaleceniami producentów:

  • Audi A3 1.6 (benzyna) BSF – zalecany środek TL VW 774D albo woda z 50% ilością środka G12, zapobiegającego zamarzaniu
  • BMW 3 E90/91/92/93 318d N47 D20 (wysokoprężny) – woda z 50% dodatkiem środka zapobiegającego zamarzaniu, na bazie glikolu
  • Citroen C5 1.8 EW7A (benzynowy) – zalecany środek REVKOGEL 2000 albo GLYSANTIN G33
  • Fiat Panda 1.1 187 A1 (benzynowy) – woda z 50% dodatkiem środka CUNA NC 596-16
  • Ford Mondeo 2.0 TDCi QXBA (wysokoprężny) – woda z 50% środkiem Ford WSS M97B44-D
  • Mercedes Benz E W211 – 230 (benzynowy) – woda z 50% środkiem MB-326.0
  • Toyota Corolla E12 1.4 4ZZ- FE (benzynowy) - zalecane chłodziwo Toyota Longlife Coolant

Jeśli nie chcemy stosować płynów do chłodnic, zalecanych przez producenta samochodu, powinniśmy wybrać płyn uniwersalny o jak najlepszej jakości.

Czy można mieszać płyny do chłodnic? Czy kolory płynów do chłodnic mają znaczenie? 

Kolor płynu chłodniczego pełni obecnie przede wszystkim funkcję pomocniczą. Wyjątkiem może być płyn o zabarwieniu zielonym, w którym stosowany jest glikol propylenowy. Wszystkie pozostałe płyny do chłodnic  (żółte, czerwone, różowe, niebieskie) można mieszać, ale tylko wtedy, gdy mają podobne parametry techniczne. Co to oznacza? Płyny powinny być oparte o ten sam rodzaj glikolu (np. najpopularniejszy etylenowy), powinny być przeznaczone do pracy z określonym materiałem, z jakiego wykonany jest układ (czyli obydwa są uniwersalne, albo obydwa przeznaczone do pracy z układem aluminiowym), a do tego powinny zapewniać ten sam poziom ochrony (np. obydwa chronią do minus 30 st. C).

Kiedy wymieniać płyn chłodniczy i jak przebiega wymiana? Ile płynu potrzebuje układ chłodniczy? 

Płyn chłodniczy zużywa się w trakcie pracy, tracąc swoje właściwości ochronne (np. przeciwkorozyjne). Poza tym jego ilość może się zmniejszać na skutek wycieków i parowania. W płynie mogą też pojawić się zanieczyszczenia z układu chłodniczego (gdy rdzewieje) albo w najgorszym przypadku olej silnikowy (najczęściej w formie nalotu na płynie w zbiorniczku wyrównawczym).

Kiedy wymieniać płyn chłodniczy? W przypadku typowych płynów uniwersalnych co dwa lata. Niektóre płyny (informacja znajduje się na opakowaniu) są przeznaczone do znacznie dłuższej eksploatacji, na przykład do pięciu lat.

W przypadku markowych koncentratów a także koncentratów zalecanych przez producentów samochodów, wymiana może być zalecana nawet po siedmiu lub dziesięciu latach. Nie oznacza to jednak, że płyn nie wymaga kontroli. Producenci zalecają, aby raz w roku, najlepiej przed sezonem zimowym, skontrolować zawartość środka przeciwko zamarzaniu albo stężenie zalecanego koncentratu. W razie potrzeby, należy je uzupełnić do wymaganych wartości. Jak sprawdza się, czy odporność na zamarzanie jest właściwa? Stosuje się proste glikomaty, albo bardziej skomplikowane refraktometry.

Płyny lub koncentraty należy wymienić, bez względu na okres eksploatacji, w przypadku zauważenia w nich zanieczyszczeń, a także przy wykonywaniu szeregu napraw silnika (np. wymiany uszczelki pod głowicą), przy wymianie chłodnicy, przy wymianie węży układu, króćca głowicy itd.

Jak przebiega wymiana płynu chłodniczego?

Należy przygotować pojemnik na zużyty płyn chłodniczy, który trzeba oddać do punktu przyjmowania odpadów. Płynu nie wolno wylewać do kanalizacji ani rozlewać na ziemię. Przy wymianie należy założyć rękawice ochronne, a niektórzy producenci płynów zalecają także stosowanie okularów ochronnych (informacje znajdują się na opakowaniach). Silnik samochodu musi być zimny.

  • Pod autem należy umieścić duże naczynie, do którego wstępnie będzie zlewany płyn – może to być szeroka miska o pojemności kilku litrów
  • Trzeba odkręcić korek chłodnicy (w górnej części) oraz korek spustowy, znajdujący się w jej dolnej części
  • Po kilkunastu minutach cały płyn spłynie z układu chłodniczego do naczynia
  • Wkręcamy korek spustowy. Zaleca się, aby zamontować w nim nową uszczelkę
  • Do układu wlewamy odpowiednią ilość nowego płynu chłodniczego lub właściwie dobranego koncentratu rozmieszanego z wodą zdemineralizowaną
  • Wkręcamy korek w chłodnicy
  • Uruchamiamy silnik. Po osiągnięciu przez niego temperatury roboczej uzupełniamy poziom płynu – UWAGA - w zbiorniczku wyrównawczym!. Nie wolno odkręcać korka chłodnicy, bo rozgrzany płyn, w dodatku krążący w układzie pod dużym ciśnieniem, mógłby nas dotkliwie poparzyć.
  • Układ może wymagać odpowietrzenia – w tym celu korzysta się ze specjalnych zaworków, albo stosuje prostą metodę. Kiedy silnik ostygnie, odkręcamy korek chłodnicy i uruchamiamy jednostkę napędową. Włączamy ogrzewanie w kabinie na pełną moc. Silnik powinien pracować dopóki, dopóty układ ogrzewania nie zacznie grzać na pełnej mocy. W tym czasie z otwartego korka mogą wydobywać się bąbelki powietrza. Cała operacja trwa zazwyczaj kilkanaście minut. Kiedy ogrzewanie zacznie pracować z pełną mocą, wyłączamy silnik. Gdy ostygnie, zakręcamy korek chłodnicy.

O czym warto pamiętać podczas wymiany płynu chłodniczego? 

  • Aby przyspieszyć usuwanie płynu można odpiąć jeden z węzy układu chłodniczego w dolnej części chłodnicy, jednakże trzeba liczyć się z problemami przy jego ponownym montażu, związanymi z oryginalnymi opaskami metalowej. Mogą być potrzebne specjalne szczypce do standardowej opaski, a czasami też nowa opaska.  
  • Po usunięciu starego płynu można zastosować specjalny środek do płukania układu chłodniczego, który pozwoli na usunięcie zanieczyszczeń. Stosuje się go według instrukcji.
  • Jeśli stosujemy koncentrat, to należy go rozcieńczyć zgodnie z zaleceniami producenta. Zbyt mała lub zbyt duża ilość koncentratu jest szkodliwa dla silnika, uniemożliwiając odpowiednio albo odprowadzenie ciepła, albo osiągnięcie właściwej temperatury roboczej silnika.

Ile płynu chłodniczego trzeba zastosować w układzie chłodzenia?

Przede wszystkim jego ilość zależy od pojemności silnika, choć nie zawsze. Spójrzmy na kilka przykładów.

  • Citroen C1 0 12V CFA (benzyna) – 4,0 l
  • Renault Clio III 2 TCe D4F-784 – 5,7 l
  • Volkswagen Golf VI 4 TSI CAXA (benzynowy) – 5,6 l
  • Toyota Avensis 6 1ZR-FAE (benzynowa) – 6,3 l
  • Mitsubishi L200 5 DI-D 4D56 (wysokoprężny) – 8,2 l
  • Ford Ranger 5 TD WLT-3 (wysokoprężny) – 9,4
  • Mercedes Benz C W204 3,5 350 272.961 (benzynowy) – 5.0 l
  • Volkswagen Phaeton 0 W12 BAP (benzyna)– 17 l

Kontrola poziomu płynu chłodniczego – jak to robić i co jaki czas? 

Kiedy kontrolować poziom płynu chłodniczego? Najlepiej jak najczęściej. W nowoczesnych pojazdach a także w autach klasy premium stosowane są kontrolki ostrzegawcze na desce rozdzielczej, które informują o zbyt małej ilości płynu. Trzeba jednak pamiętać, że elektronika bywa zawodna (może zawieść czujnik), dlatego poziom płynu i tak warto sprawdzić.

Sprawdzenie stanu płynu chłodniczego w aucie jest proste. Po otwarciu maski należy znaleźć zbiorniczek wyrównawczy. Posiada on przezroczyste okienko z podziałką. Poziom płynu musi znajdować się pomiędzy MIN a MAX. Płyn musi być też czysty, bez śladów zanieczyszczeń i oleju.

Po czym rozpoznać, że z układu wycieka płyn chłodniczy? 

W układzie chłodniczym może też dojść do wycieku płynu. To bardzo groźna awaria, która może doprowadzić do przegrzania i zatarcia silnika (na skutek utraty właściwości smarujących przez przegrzany olej silnikowy). Po czym poznać, że doszło do wycieku płynu chłodniczego?:

  • Zapalona kontrolka informująca o braku płynu w układzie (tylko w niektórych autach)
  • Brak płynu w zbiorniczku wyrównawczym
  • Ślady płynu chłodniczego pod samochodem, pod chłodnicą, na górnej części osłon silnika, mokry spód węży układu chłodniczego, szczególnie przy połączeniach
  • Wskaźnik temperatury płynu chłodniczego osiąga bardzo wysokie wartości
  • Spod maski silnika unosi się para
  • Ciągle pracuje wentylator chłodnicy, choć samochód się porusza

Jak uzupełnić płyn chłodniczy w silniku? 

Co pewien czas może zdarzyć się konieczność uzupełnienia płynu. Jeśli trzeba to robić często, powinno się odwiedzić warsztat samochodowy w celu skontrolowania stanu samochodu. Całkowity wyciek płynu chłodniczego w czasie jazdy, albo jego poważny ubytek może doprowadzić do poważnego uszkodzenia (przegrzanie) albo całkowitego zniszczenia silnika (zatarcie).

Jak dolać płyn do chłodnicy?

Płyn uzupełniamy przede wszystkim w zbiorniczku wyrównawczym, ale w przypadku poważnych braków trzeba wlać go do chłodnicy.

Odkręcamy korek zbiorniczka wyrównawczego i wiewamy płyn uniwersalny lub odpowiednio rozrobiony koncentrat, uważając, aby jego poziom znajdował się pomiędzy oznaczeniami MIN i MAX. Zamykamy korek i na tym uzupełnienie się kończy.

W przypadku dużych braków (pamiętamy o tym, że silnik musi być zimny) odkręcamy korek chłodnicy, wlewamy płyn do momentu, aż cały układ się wypełni. Potem uzupełniamy poziom w zbiorniczku wyrównawczym, aby znalazł się pomiędzy oznaczeniami MIN i MAX. Uruchamiany silnik. Kiedy osiągnie temperaturę roboczą (możemy przejechać parę kilometrów) zatrzymujemy się, wyłączamy silnik i kontrolujemy poziom płynu w „okienku” zbiorniczka wyrównawczego. Jeśli jest zbyt niski, otwieramy korek zbiorniczka i dolewamy płynu. Pamiętamy o tym, że silnik i wszystkie jego elementy są gorące, a zatem istnieje ryzyko poparzenia.

O czym należy pamiętać podczas uzupełniania płynu do chłodnic?

W układzie chłodniczym nie można stosować wody, zwłaszcza kranowej. Jeśli już przychodzi konieczność uzupełniania braków wodą (np. z powodu częstych wycieków) to wolno stosować tylko wodę zdemineralizowaną.

Nie trzeba stosować najdroższych płynów – opakowanie bardzo dobrego płynu chłodniczego kosztuje poniżej 50 zł.

Stosowanie dobrego płynu chłodniczego i jego terminowa wymiana pozwoli uniknąć całego szeregu awarii a także przedłuży trwałość jednostki napędowej.

Płyn chłodniczy to jeden z trzech najważniejszych płynów eksploatacyjnych, bezpośrednio odpowiedzialny za stan naszego silnika. W przypadku wycieków płynu lub zauważenia w nim zanieczyszczeń, warto jak najszybciej odwiedzić warsztat samochodowy, aby uniknąć kosztowych awarii.

Artykuły powiązane