Eksploatacja

Filtr cząstek stałych FAP – jak działa? Jak dbać, regenerować i wypalać, w jaki sposób dolewać płyn? Wymieniać czy usuwać FAP?

Jak zbudowany jest filtr FAP? Jak o niego dbać i regenerować oraz co ile trzeba go wymieniać? Czy można wyciąć filtr cząstek stałych FAP? Ile kosztuje płyn kataliczny FAP i gdzie można go dolewać? Jakie mogą być awarie związane z FAP? Po co jest i jakie zadanie ma filtr cząstek stałych? Oto kompleksowy poradnik dotyczący filtra w układzie wydechowym.

shutterstock_563113954-2.jpg

W tym artykule znajdziesz wszystko o FAP:

  1. Czym jest filtr cząstek stałych? Po co powstał FAP i DPF?
  2. Czym różni się filtr FAP i filtr DPF? Różnice pomiędzy mokrymi i suchymi filtrami cząstek stałych
  3. Jak zbudowany jest FAP, mokry filtr cząstek stałych?
  4. Jak działa filtr cząstek stałych FAP?  
  5. Po co jest płyn w FAP? Płyn kataliczny (np. Eolys) i jego zadanie w mokrym filtrze cząstek stałych
  6. Płyn katalityczny do FAP – co to jest?
  7. Jak uzupełniać płyn w filtrze FAP?
  8. Ile kosztuje uzupełnienie – dolewka płynu FAP? 
  9. Kiedy należy uzupełnić płyn katalityczny? Ile płynu do FAP co ile kilometrów?
  10. Kiedy należy wymienić filtr cząstek stałych FAP na nowy? 
  11. Jak dbać o filtr cząstek stałych FAP?
  12. Jak wypalać filtr FAP? Jak wygląda regeneracja aktywna filtra cząstek stałych FAP?
  13. Powody zużycia i przyczyny awarii filtra cząstek stałych FAP?
  14. Objawy awarii filtra cząstek FAP – zachowanie samochodu
  15. Jak regeneruje się FAP? Ceny i metody regeneracji filtra czątek stałych FAP
  16. Pozostałe awarie filtrów FAP – usterki przewodów, zbiornika, pompy płynu, czujników
  17. Usuwanie filtra FAP z samochodu. Prawo, kary i mandaty
  18. Kto może sprawdzić, czy filtr FAP jest wycięty?
  19. Co zrobić po zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego za brak filtra FAP?
  20. Jak usuwa się filtr FAP?
  21. Problemy po usunięciu filtra cząstek stałych FAP – techniczne i praktyczne
  22. Jak sprawdzić, czy samochód miał fabrycznie filtr FAP?
  23. Gdzie regenerować FAP, gdzie sprawdzić filtr i uzupełnić płyn kataliczny FAP?

Filtry cząstek stałych, montowane w samochodach z silnikami wysokoprężnymi, mają za zadanie oczyszczanie spalin z sadzy. Uznawane są za jedne z najbardziej kłopotliwych podzespołów współczesnych aut z silnikami diesla. Do tego są bardzo drogie.

Czym jest filtr cząstek stałych? Po co powstał FAP i DPF?

Filtry typu FAP i DPF redukują emisję cząstek stałych w spalinach silników. Te cząstki przyczyniają się do ciężkich chorób, jak astma lub rak. Filtry stały się obowiązkowe wraz z unijnymi normami emisji Euro.

Silniki wysokoprężne emitują wiele zanieczyszczeń, wśród których znaleźć można cząstki stałe, czyli sadzę. Zdaniem wielu przedstawicieli świata medycznego, cząstki stałe są powodem ciężkich schorzeń układu oddechowego, w tym astmy oraz raka.

Cząstki stałe mają miniaturowe rozmiary – ich średnica to ok. 0,0001 mm (100 nanometrów). Składają się one z węgla, resztek paliwa i oleju silnikowego, siarczanów, tlenków siarki, metalu oraz wody.

Jak powstają cząstki stałe? Silnik wysokoprężny nie jest w stanie w stu procentach dokładnie wymieszać paliwa z powietrzem, a potem całkowicie tej mieszanki spalić. Niespalone w komorach spalania pozostałości – to właśnie cząstki stałe.

Przez wiele lat auta z silnikami diesla emitowały czarny dym z rur wydechowych, zawdzięczający swoją barwę właśnie cząstkom stałym. W 1993 roku zaczęła obowiązywać norma emisji spalin Euro 1, która zezwalała na emitowanie przez auta 0,14 g/km cząstek stałych. Kolejne normy dalej ograniczały możliwość emisji cząstek stałych, ale rewolucja przyszła w 2006 roku, wraz z wprowadzeniem normy Euro 4, która ograniczała emisję cząstek stałych do 0,009 g/km. Stosowanie filtrów cząstek stałych stało się wówczas koniecznością, bo tylko one były w stanie usunąć do 90 proc. tych zanieczyszczeń ze spalin.

Większość producentów samochodów skierowała się ku filtrom cząstek stałych DPF tzw. suchym. Producenci francuscy poszli inną drogą. Zastosowali w swoich autach filtry FAP, tzw. mokre.

Rozwiązanie francuskie było stosowane nie tylko pod maskami Renault, Peugeotów i Citroenów. Skorzystały z nich także FORD, Volvo i Mazda, oraz współpracujące z Renault Dacia i Nissan. Nieliczne filtry FAP pojawiły się na wyposażeniu aut koncernu Volkswagen.

Czym różni się filtr FAP i filtr DPF? Różnice pomiędzy mokrymi i suchymi filtrami cząstek stałych

  • Filtr FAP wymaga stosowania specjalnego, płynnego środka, obniżającego temperaturę samozapłonu sadzy
  • Filtr FAP jest częścią eksploatacyjną, przeznaczoną do okresowej wymiany (producent samochodu określa czas – przebieg/lata – po jakim należy zamontować nowy filtr
  • Są to dwie zasadnicze różnice pomiędzy filtrami FAP i DPF

Konkurencyjny filtr DPF miał być, zgodnie z założeniami, częścią bezobsługową, wystarczającą na cały okres użytkowania auta. Założenie to w zupełności nie sprawdziło się w praktyce, o czym boleśnie przekonało się wielu właścicieli aut z silnikami wysokoprężnymi.

Więcej o filtrze DPF przeczytasz w poradniku od Motointegrator.

Jak zbudowany jest FAP, mokry filtr cząstek stałych?

Filtr FAP jest w układzie wydechowym. Mieści się w puszce za katalizatorem. Wewnątrz posiada mikrokanaliki, które wyłapują cząstki sadzy. Do pracy potrzebny jest płyn kataliczny oraz czujniki temperatury.

Filtr cząstek stałych FAP jest częścią układu wydechowego samochodu osobowego. Zamontowany jest zaraz za katalizatorem utleniającym. Obydwa podzespoły najczęściej znajdują się w jednej, szczelnej, metalowej puszce.

Filtr cząstek stałych FAP składa się z ceramicznego rdzenia, wykonanego z węglika krzemu, który ma za zadanie zatrzymanie cząstek stałych (sadzy) i jej dopalenie. Wewnątrz filtra znajdują się mikrokanaliki. Te, które są otwarte od strony silnika, są zamknięte od strony wydechu. I odwrotnie, te mikrokanaliki, które są otwarte od strony wydechu, są zamknięte od strony silnika. Pomiędzy kanalikami znajdują się ścianki z porowatymi mikrokanalikami, których wielkość dobrana jest tak, aby zatrzymała cząsteczki sadzy (pamiętamy – o średnicy jednej dziesięciotysięcznej milimetra), a pozwoliła wydostać się pozostałym spalinom.

Przed katalizatorem utleniającym i za filtrem FAP zamontowane są czujniki ciśnienia spalin, które informują komputer ECU o tym, czy filtr jest zapchany. Komputer ECU pobiera też informacje z czujnika temperatury spalin, znajdującego się przed katalizatorem utleniającym.

W skład FAP wchodzi też zbiornik z płynem katalitycznym, pompa płynu katalitycznego, a także urządzenie dozujące płyn katalityczny i mieszające go z paliwem.

Jak działa filtr cząstek stałych FAP?  

Spaliny trafiają do filtra FAP, a cząsteczki sadzy są zatrzymywane w mikrokanalikach. W czasie jazdy z dużą prędkością po trasie, temperatura spalin osiąga wysoką wartość – nawet 600 st. C, co pozwala wypalić cząstki stałe. To regeneracja pasywna.

Jeśli filtr się zapycha (co widać po różnicy ciśnienia spalin przed nim i poza nim), co często dzieje się podczas ciągłej jazdy po mieście i na krótkich trasach, komputer uruchamia regenerację aktywną (co 200, 400 lub 500 km jazdy). Następuje dodatkowy wtrysk oleju napędowego (komputer może też podnieść prędkość obrotową silnika, oraz uruchomić niektóre elementy wyposażenia auta, jak ogrzewanie tylnej szyby czy tylna wycieraczka), który ma na celu podniesienie temperatury spalin i wypalenie sadzy. Tak samo działa filtr DPF.

Po co jest płyn w FAP? Płyn kataliczny (np. Eolys) i jego zadanie w mokrym filtrze cząstek stałych

Płyn katalityczny ma za zadanie obniżenie temperatury samozapłonu sadzy – nawet o 100 st. C. Co to daje? Sadza (cząstki stałe) wypalają się łatwiej i przy niższej temperaturze spalin, czyli nawet w warunkach częstej jazdy po mieście i przy niższych prędkościach jazdy.

Czy zatem filtra FAP nie można zapchać?Niestety, można. Co ciekawe, dochodziło do zapychania FAP popiołem, powstającym po użyciu płynu katalitycznego.

Płyn katalityczny do FAP – co to jest?

Płyn katalityczny (np. Eolys, Infineum albo zamienniki) jest silnie toksyczny. Zawiera dodatek ceru, a jego bazą są lekkie oleje.

Jak uzupełniać płyn w filtrze FAP?

O konieczności uzupełnienia poziomu płynu informuje kontrolka na desce rozdzielczej. W większości przypadków poziom płynu można uzupełnić tylko w warsztacie, a po dolaniu go, należy wprowadzić informacje do komputera ECU, za pomocą urządzenia diagnostycznego.

O czym trzeba pamiętać? O tym, aby dolewać na raz duże ilości płynu katalitycznego, dolewanie małych powoduje problemy z odpowiednim dawkowaniem płynu.

Ile kosztuje uzupełnienie – dolewka płynu FAP? 

Płyn katalityczny sprzedawany jest w specjalnych opakowaniach z zestawami złączek. Opakowanie 3 litry kosztuje ok. 300 zł. Za uzupełnienie płynu trzeba zapłacić w warsztacie niezależnym od 500 zł(w cenę wliczony jest koszt płynu), a w ASO od 1000 zł. Cena końcowa zależy od ilości płynu.

Kiedy należy uzupełnić płyn katalityczny? Ile płynu do FAP co ile kilometrów?

  • Citroen C5 1.6 HDi 16 V FAP DV6TED4 (9HZ) od 2008 r - co 120 tys. km – 5 litrów 
  • Peugeot 308 1.6 HDIF 16V (9HV) od 2007 r – co 120 tys. km przebiegu

Kiedy należy wymienić filtr cząstek stałych FAP na nowy? 

  • Citroen C5 1.6 HDi 16 V FAP DV6TED4 (9HZ) od 2008 r - co 160 tys. km przebiegu
  • Peugeot 308 1.6 HDIF 16V (9HV) od 2007 r – co 160 tys. km przebiegu
  • Mazda 3 – 1.6 MZ-CD (2003 – 2009) – co 120 tys. km

Niestety, jak już wspomnieliśmy wcześniej, filtr FAP jest częścią eksploatacyjną i podlega okresowej wymianie, określonej przez producenta. Cena filtra FAP zależy od producenta auta. Średnio ok. 4 tys. zł za filtr plus koszt jego wymiany.

Jak dbać o filtr cząstek stałych FAP?

  • Uzupełnianie płynu katalicznego
  • Tankowanie większych ilości paliwa
  • Jazda na trasach, zamiast po mieście
  • Niskopopiołowe oleje silnikowe
  • Nie przyspieszać gwałtownie z niskich obrotów
  • Nie przerywać wypalania filtra, czyli regeneracji aktywnej

To, że filtr trzeba wymienić po 120 czy 160 tys. km przebiegu, nie oznacza, że wcześniej nie ulegnie on zapchaniu. Może do tego dojść, nawet pomimo stosowania płynu katalitycznego.

Przede wszystkim, trzeba pamiętać o uzupełnieniu poziomu płynu katalitycznego, gdy zapali się kontrolka. Trzeba też pamiętać o tankowaniu większych ilości oleju napędowego. Pozwala to na odpowiednie dawkowanie przez komputer płynu katalitycznego.

Kierowca powinien jak najczęściej poruszać się poza miastem, po trasach, z prędkością powyżej 70 km/h. Na każde 150 km pokonane tylko na terenie miasta, powinno przypadać kilkanaście minut dynamicznej jazdy poza miastem. Trzeba też pamiętać o tankowaniu dobrego paliwa z pewnych stacji (o nisk id="12"iej zawartości siarki, dzięki ciągłym kontrolom jakość paliwa w Polsce jest dobra).

Koniecznie trzeba stosować niskopopiołowe oleje silnikowe(pozbawione dużych ilości dodatków zapobiegających starzeniu) tzw. Low Saps, o specyfikacji zalecanej przez producenta auta.

Trzeba też unikać gwałtownego przyspieszania z niskich obrotów(wtedy powstaje bardzo dużo sadzy).

Jak wypalać filtr FAP? Jak wygląda regeneracja aktywna filtra cząstek stałych FAP?

Procesu nie wolno przerywać. Powinna pojawić się kontrolka. Silnik zwiększa obroty i pracuje głośniej. Znacznie wzrasta spalanie. Włącza się ogrzewanie lub wycieraczka tylnej szyby, albo inne wyposażenie auta.

Nie wolno przerywać procesu regeneracji aktywnej,uruchomianego przez komputer. W tym czasie nie wolno wyłączać silnika, bo mogłoby to doprowadzić do zapchania się filtra FAP. Najlepiej, jeśli to możliwe, wyjechać na trasę, gdzie można jechać z prędkością większą niż 70 km/h, co znacząco ułatwi proces regeneracji aktywnej. Trwa on kilka minut.

Jeśli na desce rozdzielczej nie wyświetla się żadna kontrolka, informująca o rozpoczętym procesie regeneracji aktywnej, można ją rozpoznać po tym, że:

  • Silnik nagle zwiększa obroty (i pracuje głośniej) pomimo tego, że kierowca nie naciska pedału gazu.
  • Znacznie wzrasta spalanie.
  • Samoistnie uruchamia się tylna wycieraczka, ogrzewanie tylnej szyby albo inny element wyposażenia auta.

Powody zużycia i przyczyny awarii filtra cząstek stałych FAP?

  • Nieszczelność turbosprężarki – przepuszcza ona olej silnikowy do komór spalania, a spalanie oleju jest przyczyną powstawania sadzy.
  • Zużyte lub zapieczone pierścienie tłokowe – również one przepuszczają olej silnikowy do komór spalania. Sytuacja, jak wyżej.
  • Zużyte, lejące wtryskiwacze – przez nie do komór spalania trafia zbyt dużo paliwa, w stosunku do znajdującego się tam powietrza. Jest to przyczyną silnego dymienia na czarno.
  • Niedrożny filtr powietrza (stary, zapchany albo niskiej jakości) – utrudnia on dopływ właściwiej ilości powietrza do turbiny i komór spalania. Przez to silnik spala więcej paliwa i produkuje więcej sadzy.
  • Zużyte świece żarowe – powodują one, że przez pierwsze kilometry jazdy, silnik produkuje więcej sadzy.
  • Zużyty lub zabrudzony czujnik przepływomierza powietrza – utrudnia on właściwe dobranie ilości paliwa do ilości powietrza, co może powodować zły dobór mieszanki paliwowej (zbyt dużo paliwa w stosunku do powietrza) i emitowanie dużych ilości sadzy.

Objawy awarii filtra cząstek FAP – zachowanie samochodu

Podstawowa awaria to zapchanie filtra. Ostrzega o tym kontrolka na desce rozdzielczej. Poza tym auto z zapchanym filtrem cząstek stałych jest ospałe, słabo przyspiesza i wyraźnie traci moc.

W takim przypadku rozwiązaniem jest wymiana filtra na nowy (ok. 4000 zł plus koszt montażu), albo regeneracja. 

Jak regeneruje się FAP? Ceny i metody regeneracji filtra czątek stałych FAP

  • Regeneracja filtra w trybie wypalania serwisowego w warsztacie (od 300 zł) – po podłączeniu auta pod komputer diagnostyczny, realizowane jest wypalanie aktywne filtra. Uwaga – przy nieodpowiednich warunkach pracy może dojść do pożaru!
  • Regeneracja filtra za pomocą środków chemicznych (od 600 zł) – do filtra, poprzez wykręcony pierwszy czujni k ciśnienia spalin, wprowadzany jest chemiczny środek czyszczący. Ma on za zadanie rozpuszczenie sadzy. Następnie filtr jest płukany, a na koniec uruchamia się standardowe wypalanie serwisowe filtra. Przy tej metodzie trzeba wymienić olej silnikowy.
  • Regeneracja filtra poprzez wypalanie w piecu indukcyjnym (od 500 zł) – to metoda, ratująca bardzo mocno zapchane filtry. Filtr musi zostać wymontowany z metalowej obudowy, a następnie trafia do pieca indukcyjnego. Tu jest wypalany – od 3 do 9 godzin w temperaturze od 600 do 650 st. C i poddawany testom. Jeśli wypalanie przywróciło pełną drożność – wraca do samochodu, jeśli nie – jest wypalany po raz drugi.

Pozostałe awarie filtrów FAP – usterki przewodów, zbiornika, pompy płynu, czujników

  • Uszkodzenia przewodów ciśnieniowych – w wielu przypadkach zamiast drogiego czujnika wystarczy wymienić sam przewód ciśnieniowy.
  • Awarie czujników ciśnienia spalin – wymienia się je na nowe. Ceny zaczynają się od ok. 160 zł.
  • Uszkodzenia zbiornika z płynem katalitycznym – mechaniczne, na skutek uderzenia podwoziem auta o jakąś przeszkodę (zbiorniki znajdują się zazwyczaj nisko pod podwoziem) – w tym przypadku zbiornik wymienia się na nowy.
  • Awarie czujnika wlewu paliwa – utrudniają one dobieranie przez komputer odpowiednich ilości płynu katalitycznego do paliwa (sprzęt nie wykrywa, że dolano paliwa do baku).
  • Awarie pompy płynu katalitycznego – pompę również wymienia się na nową.

Większość awarii musi zostać wykryta za pomocą urządzenia diagnostycznego z odpowiednim oprogramowaniem.

Usuwanie filtra FAP z samochodu. Prawo, kary i mandaty

Usuwanie filtra cząstek stałych FAP jest niezgodne z prawem.Pomimo tego, na rynku można znaleźć szereg firm, które się tym zajmują. Ile kosztuje taka usługa? Ceny zaczynają się od 1000 zł. Im nowsze auto, tym drożej (w przypadku najnowszych za usunięcie filtra trzeba zapłacić kilka tysięcy zł).

Zgodnie z prawem, samochód z usuniętym filtrem FAP nie spełnia homologacyjnych warunków dopuszczenia do ruchu w kwestii emisji spalin.

Kto może sprawdzić, czy filtr FAP jest wycięty?

  • Diagnosta w podstawowej stacji diagnostycznej, w trakcie okresowego przeglądu – wówczas ma prawo nie przedłużyć ważności badania technicznego.
  • Policjant oraz inspektor Generalnej Inspekcji Transportu Drogowego – jeśli sprawdzi, że auto ma wycięty filtr FAP, ma prawo nałożyć mandat w wysokości 500 zł i odebrać dowód rejestracyjny.
  • W wielu krajach europejskich kary za wycięty filtra FAP są bardzo wysokie – sięgają wielu tysięcy zł.
  • Diagnosta oraz policjanci mogą posługiwać się przyrządem do mierzenia poziomu spalin (tzw. dymomierzem). Poza tym auto z wyciętym filtrem FAP zaczyna dymić na czarno.

Co zrobić po zatrzymaniu dowodu rejestracyjnego za brak filtra FAP?

Aby odebrać dowód rejestracyjny z Urzędu Komunikacji, najpierw trzeba dokonać montażu w samochodzie nowego filtra FAP. Następnie należy przeprowadzić badanie techniczne w stacji kontroli pojazdów, potwierdzające zamontowanie filtra.

Jak usuwa się filtr FAP?

Po fizycznym wycięciu, należy zmienić oprogramowanie komputera. Puszkę po filtrze zostawia się w układzie wydechowym, aby zmylić diagnostę lub policjanta.

Filtr jest usuwany z układu, ale często pozostawia się jego obudowę (aby zmylić diagnostę lub policjanta, że filtr jest dalej na swoim miejscu). Konieczna jest ingerencja w oprogramowanie komputera ECU – albo wgrywa się specjalną łatkę programową, albo oprogramowanie od tego samego, równolegle produkowanego modelu silnika, który filtra FAP nie posiadał.

Teoretycznie, po demontażu filtra FAP, samochód powinien sprawiać mniej problemów, a nawet powinien być żwawszy. Nie zawsze tak jednak jest.

Problemy po usunięciu filtra cząstek stałych FAP – techniczne i praktyczne

  • Nowy samochód kopci na czarno, co nietrudno zauważyć.
  • Pojawiają się błędy w pamięci ECU.
  • Silnik wchodzi w tryb awaryjny, co obniża jego moc i zwiększa spalanie.
  • Wycięcie filtra FAP powoduje, że auto emituje trujące związki, mogące być przyczyną chorób.
  • Do tego kierowca nie może czuć się pewnie za kierownicą, bo obawia się kontroli policji.
  • O wiele lepszym rozwiązaniem jest profesjonalna regeneracja filtra FAP albo w ogóle, rezygnacja z zakupu auta z silnikiem wysokoprężnym.

Jak sprawdzić, czy samochód miał fabrycznie filtr FAP?

  • Po 2006 roku wszystkie auta z silnikami wysokoprężnymi, spełniające normę Euro 4, miały montowane filtry cząstek stałych – DPF albo FAP.
  • Po rozkodowaniu numeru VIN powinna ukazać się informacja o tym, czy danym model miał montowany filtra FAP.
  • Informację można uzyskać u importera auta.
  • Masowe wycinanie filtrów FAP w Polsce sprawia, że można kupić używane auto, w którym właściciel wyciął filtr. Warto się tego ustrzec.

Właściciele aut z silnikami wysokoprężnymi już nie uciekną od filtrów cząstek stałych. Stały się one obowiązkiem (zgodnie z zapowiedziami producentów, niebawem i auta z silnikami benzynowymi będą w nie wyposażane). Jednakże odpowiednia eksploatacja i utrzymywanie auta w dobrym stanie technicznym powinny odpowiednio przedłużyć życie filtra FAP.

Gdzie regenerować FAP, gdzie sprawdzić filtr i uzupełnić płyn kataliczny FAP?

  • Pamiętaj - Motointegrator to baza warsztatów samochodowych, w których można:
  • Dokonać profesjonalnej regeneracji filtra cząstek stałych FAP, przywracającej mu pełną sprawność.
  • Sprawdzić stan silnika i przywrócić pełną sprawność techniczną tym elementom, które mają wpłys na przyspieszone zużycie filtra FAP.
  • Uzupełnić poziom płynu katalitycznego.
  • Tutaj znajdziesz listę warsztatów zajmujących się filtrami FAP.

Przeczytaj także: Poradnik na temat filtra cząstek stałych DPF.

Artykuły powiązane