Eksploatacja

Łańcuch rozrządu – kolejny element eksploatacyjny. Jak rozpoznać jego awarię?

Łańcuch rozrządu w starszych samochodach potrafił pracować bezawaryjnie przez całe techniczne życie samochodu. Niestety, we współczesnych autach awaria łańcucha rozrządu nie jest niczym zaskakującym. Sam łańcuch stał się kolejnym elementem eksploatacyjnym. Jaką rolę pełni łańcuch rozrządu? Awaria łańcucha rozrządu – jak ją rozpoznać? Od czego zależy trwałość łańcucha rozrządu? Dlaczego łańcuchy rozrządu psują się we współczesnych samochodach? Jak powinna przebiegać wymiana łańcucha rozrządu?

shutterstock_574125751-2.jpg

Łańcuch rozrządu czy pasek rozrządu? Kto był zwycięzcą w tym pojedynku? Przez wiele lat przewagę miały łańcuchy. Metal zawsze powinien wygrać z gumą, włóknem sztucznym i tkaniną (z nich produkuje się paski zębate). I tak było. Łańcuchy rozrządu, stosowane np. w Toyotach i Mercedesach, potrafiły przepracować bez jakichkolwiek awarii 500 i więcej tys. km przebiegu (jeśli auta były odpowiednio serwisowane). Dzięki temu łańcuchy rozrządu zapewniały użytkownikom konkretne oszczędności. Przeciętny użytkownik auta z silnikiem, wykorzystującym rozrząd na pasku zębatym, musiał co 4 lata wymieniać pasek, pompę cieczy chłodzącej, krążek napinający i rolki (np. w silniku 1.9 TDI Volkswagena o mocy 105 KM i oznaczeniu BLS). Tymczasem właściciel samochodu z łańcuchem rozrządu nie musiał takich wydatków ponosić przez cały okres eksploatacji pojazdu.

Obecnie jednak przewaga stali nad gumą i tkaniną niestety, zmalała. W wielu autach łańcuchy rozrządu stały się kolejną częścią eksploatacyjną. I co gorsza, w wielu samochodach potrafią zepsuć się już po kilkudziesięciu tys. km przebiegu. Dlatego każdy kierowca musi wiedzieć, jakie objawy ma awaria łańcucha rozrządu, czym ona grozi i jak ważna jest profesjonalna wymiana łańcucha oraz elementów towarzyszących.

Łańcuch rozrządu – jak ważna jest jego rola? 

Jaką rolę pełni układ rozrządu? To układ, który steruje dostawami powietrza do cylindrów, a także usuwaniem z cylindrów spalin, powstałych po zapłonie mieszanki paliwa i powietrza.

Od wielu lat cały mechanizm rozrządu montuje się w głowicy silnika (czyli jego górnej części).

W skład typowego układu rozrządu wchodzą:

  • Wałek lub dwa wałki rozrządu, zakończone kołem zębatym. Wałki rozrządu obracają się dzięki łożyskom ślizgowym. Wałki posiadają wyprofilowane krzywki, po jednej na każdy zawór.
  • Zawory dolotowe (zawory ssące) ze sprężynami zaworowymi, sterujące dostawami powietrza z układu dolotowego do cylindrów. We współczesnych silnikach stosuje się jeden, dwa lub trzy zawory dolotowe na jeden cylinder.
  • Zawory wylotowe (zawory wydechowe) ze sprężynami zaworowymi, sterujące usuwaniem spalin z cylindrów do układu wydechowego. We współczesnych silnikach stosuje się jeden lub dwa zawory wylotowe na cylinder.
  • Elementy pośredniczące pomiędzy krzywką na wałku rozrządu a zaworem. Mogą to być dźwignie zaworowe, popychacze i drążki popychaczy. Dzięki nim zawory są otwierane. Zamykają się samodzielnie, za sprawą sprężynek zaworowych.
  • Łańcuch rozrządu, który przekazuje napęd z koła zębatego na wale korbowym na koło zębate na wałku rozrządu.

Zawory muszą być otwierane i zamykane w ściśle określonych momentach, idealnie zsynchronizowanych z położeniem wału korbowego i tłoków w poszczególnych cylindrach.

Dzięki odpowiednio dobranej wielkości zębatek, na dwa obroty wału korbowego przypada jeden obrót wałka rozrządu.

Jak to wszystko działa w przykładowym cylindrze?

  • W trakcie pierwszego suwu do cylindra zasysane jest powietrze, przez otwarty zawór dolotowy. Zawór wylotowy jest zamknięty.
  • W trakcie drugiego i trzeciego suwu do cylindra podawana jest odpowiednia ilość paliwa (poprzez wtryskiwacz). Mieszanka paliwowo – powietrzna jest sprężana i zapalana (w silniku benzynowym za pomocą iskry ze świecy). Zawór dolotowy i wylotowy są zamknięte.
  • W trakcie czwartego suwu tłok w cylindrze porusza się do góry, dzięki czemu wypycha gazy spalinowe. Wałek rozrządu, za pośrednictwem elementów pośredniczących, otwiera zawór wylotowy.

W praktyce, praca zaworów jest dodatkowo modyfikowana przez układy zmiennych faz rozrządu, które idealnie współpracują z łańcuchami rozrządu. Łańcuch rozrządu zapewnia precyzję i synchroniczność wszystkich elementów, dzięki której silnik pracuje w optymalny sposób, jest cichy, osiąga wysoką moc i zużywa optymalne ilości paliwa.

Aby łańcuch mógł pracować we właściwy sposób, stosuje się elementy prowadzące, takie jak ślizgi. Niezbędny jest również napinacz, najczęściej hydrauliczny (napięcie zależne jest od ciśnienia oleju silnikowego), rekompensujący zmiany związane z rozciąganiem się łańcucha rozrządu, na skutek działania temperatury i procesów starzeniowych.

Łańcuch rozrządu może znajdować się z przodu, z boku, albo z tylu silnika, przy kabinie pasażerskiej (jest to zależne od rodzaju jednostki napędowej, od tego, czy silnik jest zamontowany wzdłużnie, czy poprzecznie i czy napęd jest przekazywany na przód czy na tył).

Łańcuch pracuje pod szczelną osłoną i jest smarowany olejem silnikowym.

Awaria łańcucha rozrządu – jak ją rozpoznać? Jakie są objawy usterki łańcucha rozrządu? 

Z racji tego, że łańcuch jest szczelnie obudowany, nic nie uda się zobaczyć gołym okiem.

Jednak objawy awarii łańcucha rozrządu może wychwycić każdy kierowca. To:

  • Hałaśliwa praca rozrządu zaraz po uruchomieniu zimnego silnika. Dźwięk przypomina metaliczne grzechotanie albo odgłos podobny do przesypywania monet. Zazwyczaj zanika on po rozgrzaniu silnika.
  • Podobny odgłos (krótkotrwałe grzechotanie) może pojawiać się w trakcie jazdy. Oznacza to zazwyczaj, że łańcuch ma problemy z napinaczem. Czasami problem jest prozaiczny i równocześnie bardzo groźny: w układzie smarowania znajduje się bardzo mało oleju silnikowego. To sprawia, że napinacz hydrauliczny łańcucha rozrządu nie może działać we właściwy sposób. A do tego niszczy się cały silnik ze względu na brak środka smarnego.
  • Terkotanie, którego częstotliwość wzrasta wraz z obrotami silnika. W tym przypadku luźny łańcuch uderza o obudowę albo o prowadnicę.
  • Nierówna praca jednostki napędowej, wyraźna utrata mocy i zwiększone spalanie – to oznaki, że doszło już do wyciągnięcia łańcucha i częściowej utraty synchronizacji pomiędzy pracą wału korbowego a wałka rozrządu.
  • Zapalenie się kontrolki check engine na desce rozdzielczej. Kod błędu związany jest z błędem czujnika wałka rozrządu lub czujnika położenia wału korbowego.

Powyższe objawy mogą pojawić się w starszych samochodach, po dużym przebiegu, w autach nowszych, po przejechaniu kilkudziesięciu tysięcy kilometrów.

Ale mogą się też pojawić zaraz po wymianie łańcucha rozrządu.  Co jest tego powodem? Błąd montażowy, będący winą niewykwalifikowanego mechanika. W trakcie wymiany łańcucha rozrządu mogło dojść do przesunięcia kół zębatych (mechanik nie stosował blokad), albo do innych błędów.

Trzeba też pamiętać, że można spotkać się z oszustwem przy zakupie auta używanego, które polega na zamontowaniu dodatkowej podkładki, albo monety pomiędzy mocowanie napinacza łańcucha, a blok silnika. Ma to zapewnić większe napięcie rozciągniętego łańcucha. W praktyce, prowadzi do dalszych problemów i nawet do zerwania łańcucha.

Czasami łańcuch rozrządu i elementy towarzyszące są w pełni sprawne. Ich niewłaściwa praca spowodowana jest zapchaniem smoka pompy oleju (co powoduje spadek ciśnienia oleju), stosowaniem oleju silnikowego niskiej jakości albo jazdą ze starym olejem w silniku.

Dlaczego łańcuchy rozrządu psują się we współczesnych samochodach?  

W nowoczesnych, wysilonych silnikach, budowanych w zgodzie z zasadami downzisingu, łańcuchy rozrządu są narażone na wysoką nieregularność obrotów, wibracje, wysokie obciążenia mechaniczne i termiczne. Poza tym wraz z malejącą pojemnością silników, zmniejsza się też ilość miejsca dla łańcucha i jego elementów towarzyszących.

Na przyspieszone zużycie łańcucha rozrządu wpływa też sposób użytkowania auta – częsta jazda samochodem na krótkich odcinkach (w domyśle – w mieście), dodatkowo związana z wykorzystywaniem dużej mocy silnika (jazda dynamiczna, agresywna, sportowa) powoduje szybkie zużycie tego podzespołu, wraz z elementami towarzyszącymi.

Trwałość łańcucha rozrządu – jak ją maksymalnie przedłużyć? 

Co jest konieczne, aby zdecydowanie przedłużyć okres eksploatacji łańcucha rozrządu i jego elementów towarzyszących?

  • Stosowanie oleju silnikowego wysokiej jakości, zgodnego w 100 % z zaleceniami producenta pojazdu.
  • Terminowa, jak najczęstsza wymiana oleju silnikowego – najlepiej raz na rok.
  • Utrzymywanie odpowiedniego poziomu oleju silnikowego;
  • Unikanie dynamicznej jazdy na zimnym silniku.

Wymiana łańcucha rozrządu – jak przebiega? Dlaczego trzeba ją zlecić specjalistom? 

Kiedy pojawią się pierwsze oznaki uszkodzenia łańcucha rozrządu, koniecznie trzeba odwiedzić dobry warsztat samochodowy, dysponujący odpowiednią wiedzą, narzędziami i dostępem do informacji technicznej producenta auta.

Wymiana łańcucha rozrządu musi obejmować montaż nowego napinacza hydraulicznego, ślizgów i kół zębatych. Wielu producentów części oferuje kompletne zestawy łańcucha rozrządu, w skład których wchodzą również pompy cieczy chłodzącej (je również trzeba wymienić, jeśli są napędzane przez łańcuch). Do wielu popularnych aut komplety łańcucha rozrządu można kupić już za 250 – 300 zł.

Jak przebiega wymiana łańcucha rozrządu?

  • Identyfikacja pojazdu, sprawdzenie czy posiadane części będą pasować.
  • Usunięcie z silnika płynu chłodniczego i oleju silnikowego.
  • Uzyskanie dostępu do rozrządu – w niektórych autach będzie to możliwe od dołu, zatem pojazd będzie trzeba unieść na podnośniku. W niektórych (np. w pojazdach z napędem na tył, z zamontowanym wzdłużnie silnikiem, w którym rozrząd znajduje się od strony kabiny) konieczny jest demontaż całego silnika.
  • W każdym aucie trzeba zdjąć górną osłonę silnika, elementy układu zapłonowego (cewki zapłonowe, świece) i pokrywę zaworów. Konieczny może być demontaż szeregu elementów osprzętu pod maską, aby uzyskać dostęp do rozrządu.
  • Po uzyskaniu dostępu do osłony rozrządu, odkręca się ją. Koła zębate wału korbowego i wałka rozrządu muszą zostać ustawione tak, aby znaki na nich zgadzały się ze znakami na obudowie silnika. Koła muszą zostać zablokowane za pomocą blokad rozrządu.
  • Następnie demontowane są napinacz łańcucha, sam łańcuch, ślizgi i koła zębate.
  • Mechanicy montują nowe uszczelnienia wału korbowego i wałka rozrządu (simmeringi) a także nową pompę cieczy chłodzącej.
  • Następuje montaż łańcucha i wszystkich jego elementów.
  • Po zdjęciu blokad rozrządu, mechanicy montują wszystkie uprzednio zdemontowane części. Montowana jest nowa uszczelka pod pokrywą zaworów (kosztuje kilkanaście złotych).
  • W silniku wymieniany jest olej silnikowy. Stosowany jest nowy płyn chłodniczy.
  • Pozostaje kontrola poprawności pracy jednostki napędowej.

Wymiana łańcucha rozrządu to czynność, którą powinno się zlecić wykwalifikowanym specjalistom. W przeciwnym razie trzeba liczyć się z błędami, które mogą bardzo drogo kosztować. Niewłaściwa wymiana łańcucha rozrządu może doprowadzić do problemów z jego pracą, uszkodzenia systemów zmiennych faz rozrządu, a nawet zniszczenia całej jednostki napędowej.

Już sama konieczność powtórzenia tej skomplikowanej operacji i ponoszenia jej kosztów po raz drugi, powinna zachęcić posiadaczy aut do skorzystania z usług specjalistów, którzy zrobią to raz, a dobrze.

Jeśli zauważysz w swoim aucie objawy awarii łańcucha rozrządu – nie zwlekaj i nie ryzykuj! Umów wizytę już dziś!

Artykuły powiązane